พัฒนา ‘การอำนวยความสะดวกทางการค้า’ อาเซียนสู่มาตรฐาน OECD

เกี่ยวกับเอกสาร

เป้าหมายของไทยในการเข้าเป็นสมาชิกองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา หรือ OECD ภายในปี 2571 เปิดโอกาสให้ไทยปฏิรูปธรรมาภิบาล ระบบภาษี และการแข่งขันที่เป็นธรรม เพื่อให้กฎระเบียบโปร่งใส สอดคล้องกับแนวปฏิบัติสากล และเอื้อต่อการค้าและการลงทุน

            ความคืบหน้าการเข้าเป็นสมาชิก OECD ไทยได้ส่งมอบบันทึกเบื้องต้น (Initial Memorandum) เมื่อวันที่ 8 ธ.ค. 2568 และเข้าสู่การประเมินทางเทคนิคของคณะกรรมการ OECD โดยรายงานของสภาพัฒน์ฯ ระบุว่า ณ วันที่ 21 ต.ค. 2569 ไทยส่งคำตอบแบบสอบถามแล้วสำหรับคณะกรรมการ จำนวน 13 จาก 25 คณะ ทั้งนี้ การรับเข้าเป็นสมาชิกยังขึ้นกับผลการประเมินและมติเอกฉันท์ของ OECD Council

            การอำนวยความสะดวกทางการค้าเป็นประเด็นหนึ่งที่ไทยสามารถใช้กระบวนการเตรียมเข้าร่วมเป็นสมาชิก OECD ผลักดันการปรับปรุงกฎระเบียบและบริการภาครัฐ โดยทบทวนข้อกำหนดและปรับขั้นตอนปฏิบัติ ลดภาระที่ไม่จำเป็น ประสานการตรวจสินค้า และแลกเปลี่ยนข้อมูลอย่างปลอดภัย การดำเนินงานเหล่านี้ช่วยให้ผู้ประกอบการวางแผนขนส่งได้แม่นยำขึ้น ลดเวลารอและเงินทุนหมุนเวียนที่ใช้กับสินค้าระหว่างรอตรวจปล่อย ผู้ส่งออกสามารถรักษากำหนดส่งมอบได้ดีขึ้น ขณะที่โรงงานซึ่งใช้วัตถุดิบนำเข้าสามารถลดความเสี่ยงในขั้นตอนการผลิตได้

            รายงาน Facilitating Trade in the Association of Southeast Asian Nations: Insights from Recent OECD Trade Facilitation Indicators Trends ปี 2569 ระบุว่า อาเซียนมีความก้าวหน้าในการปรับปรุงขั้นตอนการค้าข้ามพรมแดน ทั้งด้านความโปร่งใส ระบบอัตโนมัติ และความร่วมมือระหว่างหน่วยงาน โดยระหว่างปี 2565-2567 ความซับซ้อนและอุปสรรคของขั้นตอนบริเวณชายแดนลดลงเฉลี่ย 6% ตามการประเมินด้วยตัวชี้วัดการอำนวยความสะดวกทางการค้า หรือ Trade Facilitation Indicators (TFIs) โดยสิงคโปร์ ไทย และมาเลเซียอยู่ในกลุ่มผู้นำของภูมิภาค

            อาเซียนได้พัฒนาการอำนวยความสะดวกทางการค้าในหลายด้าน โดยระบบ ASEAN Single Window สนับสนุนการแลกเปลี่ยนเอกสารการค้าอิเล็กทรอนิกส์ระหว่างประเทศสมาชิก เช่น หนังสือรับรองถิ่นกำเนิดสินค้า e-Form D และข้อมูลใบขนสินค้าอาเซียน (ASEAN Customs Declaration Document: ACDD) ได้เป็นจำนวนมาก  อาเซียนได้พัฒนาระบบศุลกากรผ่านแดนอาเซียน (ASEAN Customs Transit System: ACTS) เพื่ออำนวยความสะดวกในการขนส่งสินค้าทางบกผ่านประเทศที่เข้าร่วม และจัดทำ ASEAN Tariff Finder ให้ผู้ประกอบการค้นหาข้อมูลอัตราภาษี กฎว่าด้วยถิ่นกำเนิดสินค้า และมาตรการที่มิใช่ภาษีได้สะดวกขึ้น

            อาเซียนยังส่งเสริมการยอมรับร่วมกันสำหรับผู้ประกอบการระดับมาตรฐานเออีโอ (Authorized Economic Operator: AEO) ซึ่งผ่านการรับรองด้านความปลอดภัยในห่วงโซ่อุปทาน เพื่อให้ได้รับความสะดวกในการผ่านพิธีการศุลกากรเมื่อค้าขายกับประเทศสมาชิกที่ดำเนินการภายใต้ความตกลง ASEAN AEO Mutual Recognition Arrangement (AAMRA)

            อย่างไรก็ตาม การดำเนินการดังกล่าวยังคงเผชิญกับความท้าทายและความแตกต่างด้านความพร้อมและการนำมาตรการไปปฏิบัติ เช่น ความแตกต่างของกฎระเบียบ ข้อจำกัดด้านโครงสร้างพื้นฐานเทคโนโลยีสารสนเทศ และการใช้งานระบบอัตโนมัติที่ไม่เท่าเทียมกันในแต่ละประเทศสมาชิก ข้อจำกัดเหล่านี้ทำให้ผู้ประกอบการได้รับประโยชน์จากระบบดิจิทัลและความร่วมมือระดับภูมิภาคไม่เต็มที่

            รายงานของ OECD เสนอว่า อาเซียนควรมุ่งให้มาตรการอำนวยความสะดวกทางการค้าเกิดผลในทางปฏิบัติอย่างทั่วถึง โดยไทยและประเทศสมาชิกควรพัฒนาระบบ National Single Window ให้ครอบคลุมหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง พร้อมกำหนดหลักเกณฑ์ทางกฎหมายที่ชัดเจนสำหรับการแลกเปลี่ยนข้อมูล เพื่อให้สามารถใช้ข้อมูลร่วมกันและลดการยื่นเอกสารซ้ำ ควบคู่กับการเชื่อมโยงระบบบริหารความเสี่ยง การดำเนินพิธีการก่อนสินค้ามาถึง และการชำระเงินอิเล็กทรอนิกส์ให้ทำงานร่วมกัน รวมทั้งส่งเสริมการใช้เอกสารอิเล็กทรอนิกส์และลายมือชื่อดิจิทัลตลอดกระบวนการค้า

            ในระดับภูมิภาค อาเซียนควรขยายประเภทเอกสารที่แลกเปลี่ยนผ่าน ASEAN Single Window และพัฒนาระบบศุลกากรผ่านแดนอาเซียน (ACTS) ให้รองรับรูปแบบการขนส่งที่หลากหลายขึ้น พร้อมส่งเสริมการตรวจสินค้าร่วมกันและปรับขั้นตอนปฏิบัติระหว่างประเทศให้สอดคล้องกัน เนื่องจากประเทศสมาชิกมีความพร้อมแตกต่างกัน การดำเนินงานจึงควรควบคู่กับการพัฒนาบุคลากร การแลกเปลี่ยนประสบการณ์ และการให้ความช่วยเหลือทางเทคนิคที่ตอบโจทย์ข้อจำกัดของแต่ละประเทศ เพื่อให้การปฏิบัติตามพันธกรณีและความตกลงของอาเซียนช่วยลดภาระด้านขั้นตอนและระยะเวลาตรวจปล่อยสินค้าได้อย่างเป็นรูปธรรม

            พร้อมกันนี้ ควรเผยแพร่ข้อมูลขั้นตอนการค้า ค่าธรรมเนียม และการเปลี่ยนแปลงกฎระเบียบให้ชัดเจนและเป็นปัจจุบัน พร้อมเปิดให้ภาคธุรกิจ โดยเฉพาะผู้ประกอบการรายเล็ก มีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็น ดังนั้น ไทยและอาเซียนควรใช้ตัวชี้วัดของ OECD ระบุจุดที่ต้องปรับปรุงและติดตามความก้าวหน้า การดำเนินงานนี้จะช่วยให้การเตรียมเข้าสู่ OECD เกิดประโยชน์ต่อผู้ประกอบการผ่านขั้นตอนที่สะดวกขึ้น ต้นทุนที่ลดลง และการค้าข้ามพรมแดนที่คาดการณ์ได้มากขึ้น ซึ่งช่วยเสริมสร้างความสามารถในการแข่งขันของประเทศ

ผู้เขียน
น้ำผึ้ง ทัศนัยพิทักษ์กุล
นักวิจัยชำนาญการ
สถาบันระหว่างประเทศเพื่อการค้าและการพัฒนา (ITD)
www.itd.or.th
ตีพิมพ์ : หนังสือพิมพ์กรุงเทพธุรกิจ Section : First Section/World Beat
ปีที่ 40 ฉบับที่ 13291 วันพุธที่ 11 พฤศจิกายน 2569
หน้า 8 (ล่าง) คอลัมน์ “Asean Insight”